Anasayfa / COVID-19 SONRASI SPORA DÖNÜŞTE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

COVID-19 SONRASI SPORA DÖNÜŞTE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

COVID-19 HASTALIĞI SONRASI SPORA DÖNÜŞTE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

 

COVID-19 geçiren kişilerde, iyileşmeden sonra güvenli olarak egzersiz,  antrenman ve spora dönüş ve dönüşün  zamanı geçirilen hastalığın şiddetine bağlıdır. COVID-19 saptanan kişilerin bazılarında test sonucu pozitif olmasına rağmen klinik bulgu bulunmazken, bazılarında hafif – orta şiddette, bazı kişilerde ise solunum zorluğu, akciğer veya kalp tutulumu olan  ağır düzeyde klinik bulgular görülebilir. Bu nedenle  COVID-19 enfeksiyonu geçirmiş olan sporcular yarışmacı sporlara dönmeden önce mutlaka sağlık kontrolünden geçmelidirler.Her kişide farklı bulgular görülebildiği ve iyi tedavi edilmez ise pnömoni ve myokardit gibi ciddi sağlık sorunlarına neden olabileceği için spora başlamadan önce mutlaka aşağıdaki tetkikler yapılmalıdır.

·       Hastalıkla ilgili detaylı öykü,

·       Fizik muayene

·       Kan tetkikleri (Hemogram, CRP, D-Dimer, Sedimantasyon vb)

·       Elektrokardiyografi (EKG),

·       Ekokardiyografi (EKO) gibi tetkikler,

Bunların yanı sıra gerekli olan durumlarda akciğer tomografisi gibi ileri tetkikler doğru tanı konulmasında kolaylık sağlayacaktır.

Diğer virüs enfeksiyonlarında olduğu gibi COVID-19 da  da vücut direncinin düşmesine bağlı olarak genel kırgınlık hali, halsizlik ve kas ağrıları görülmektedir. Enfeksiyondan sonra yorgunluk bulguları ve performansta azalmalar görülecektir. Bu nedenle sakatlıktan korunmak için bulgular düzeldikten sonra egzersizlere yavaş olarak başlayıp egzersiz şiddeti kademeli olarak arttırılmalıdır.

COVID-19’un Kalp Üzerindeki Etkileri

Klinik bulguları hafif düzeyde olan hastaların bazılarında virüse bağlı olarak myokardit gelişebilir ve aşağıdaki bulgular görülebilir:

·       İyileşmiş myokardit kalp kasında skar odaklarını bırakabilir. Skar dokusuna bağlı olarak kalp atım sayısında artış olabilir.

·       COVID-19’lu hastalarda sol ventrikül fonksiyonunda bozulma ve aritmiler gelişebilir.

·       Kalp yetmezliği oluşabilir.

Myokardit, genç sporcularda ani kardiyak ölümlerin oluşumunda önemli bir risk faktörüdür; bu nedenle egzersize dönüş iyi planlanmalıdır. İstirahat veya egzersiz sırasında oluşan kalp hızında ani artış, çarpıntı, ritim bozukluğu gibi belirtiler COVID-19’a bağlı aktif miyokardit bulguları olabilir, bu sporcuların egzersiz yapması engellenmelidir.

İyileştikten Sonra Spora ve Egzersize Dönüş Önerileri Nelerdir?

COVID-19 testi pozitif  ancak klinik bulgu yoksa 14 gün dinlenme yeterlidir. 14 gün sonra çekilen EKG normal ve klinik bulgular hala yoksa herhangi bir kısıtlama olmadan spora dönülebilir.

Egzersizlere düşük dozda  başlayıp  kademeli olarak artırmak uygun olacaktır. Egzersiz sırasında öksürük, burun akıntısı, ateş, solunum zorluğu gibi bulgular gelişir ise ara verilip dikkatli bir klinik muayene ve gerekirse Akciğer grafisi çekilmesi gerekir.

COVID-19 testi pozitif ise, hastanede yatmayı gerektirmeyecek düzeyde hafif veya orta şiddette bulgular olduysa, pnömoni gibi akciğer tutulumu ve kalp ile ilgili bulgular yoksa; bulgular tamamen düzelene kadar dinlenmek yeterli olacaktır. Bulgular tamamen düzeldikten sonra egzersize başlamadan önce iki haftalık iyileşme dönemi geçirmek gerekmektedir. Egzersize başlamadan önce EKG, EKO ve troponin testleri yapılmalıdır. Bu testler normal ise orta yoğunlukta egzersizlere başlanabilir.

Herhangi bir klinik değişiklik veya kalp damar sistemi ile ilgili yeni bulgulara dikkat ederek, egzersizlere yavaş bir şekilde başlanması ve önceki seviyelere kademeli olarak dönülmes gerekmektedir. Aktiviteye başladıktan sonra kalp atışında hızlanma, çarpıntı, ritim bozukluğu gibi bulgular ortaya çıkmazsa ek test yaptırmaya gerek yoktur. Eğer EKG ve EKO testlerinde anormallik varsa, ve troponin düzeyi yüksek ise veya kalp ile ilgili herhangi bir bulgu gelişirse miyokardit olan kişiler için belirlenen ilkeler göz önünde bulundurularak spora dönüş açısından değerlendirilme yapılması gerekir.

Pnömoni bulguları oluştuysa en az 4 hafta spor yapılmaması uygun olacaktır. COVID-19 enfeksiyonunun en çok etkilediği organ akciğerlerdir. Tüm pozitif test vakalarının %20’sinde pnömoni oluşmaktadır.

Oksijen satürasyonu %94’ün altına düşebilir. Bazı vakalarda akciğer dokusunda fibrozis gelişebilir. Difüzyon (gaz değişimi) kapasitesinde ve performansta azalmaya neden olabilir. Akciğer dokusundaki hafif kısıtlayıcı değişiklikler bile maksimum solunumu sınırlayabilir. Difüzyonun bozulması sonucunda egzersiz kapasitesi sınırlanır.

Egzersize başlamadan önce EKG, EKO, kan tetkikleri, oksijen satürasyonu, spirometri, egzersiz testi gibi tetkiklerin yaptırılması önerilir.

Bu tetkiklerde anormal bulgular saptanırsa akciğer tomografisi çekilmesi gerekir. Eğer anormallik saptanmazsa kademeli bir şekilde egzersizlere ve spora başlanabilir.

Hastanede yatmayı gerektirecek düzeyde klinik bulgulara neden olan COVID-19’u olan kişilerde troponin düzeyine bakılmalıdır ve kalp kasının (EKO) görüntülemesi yapılmalıdır. Bu testler normalse bulgular varken dinlenmek gereklidir. Bulgular kaybolduktan sonra egzersize başlamadan önce 2 haftalık bir iyileşme dönemi geçirilmelidir.

Kalp kasınızın tutulumuna dair kanıtlar varsa, enflamasyonu değerlendirmek için biyomarker testleri (CRP, CK, IL-6 gibi), ekokardiyografi, stres testi ve ritim izlenmesini (Holter) ve kalp MR’ını içeren kapsamlı bir değerlendirme yapılması sporcunun sağlığı açısından yararlı olacaktır.

Miyokarditi olan hastalarda yorgunluk, halsizlik, performansta azalma, kas ağrıları ve istirahat kalp hızında artış gibi spesifik olmayan bulgular vardır. Bu testler bulgular düzeldikten 3-6 ay sonra tekrarlanmalıdır.

Aktivitelere yavaş bir şekilde başlamalı ve klinik bulguların gözlenmesi açısından dikkatli olunmalıdır. Kalp kası hasarı net bir şekilde anlaşılamadığında, kişilerin miyokardit için belirlenmiş sporcu uygunluk ilkelerine göre tedavi edilmesi önerilir.

Miyokarditi olan sporcular 3-6 ay süre ile enflamasyonun düzelmesini sağlamak için, hastalığın klinik şiddetine ve süresine, sol ventrikül fonksiyonuna ve kardiyak MR’da enflamasyonun derecesine bağlı olarak egzersizden kaçınmalıdırlar. Miyokardit öyküsü olan sporcularda tekrarlama riski arttığından özellikle de ilk 2 yıl periyodik muayene ve testler ile yeniden değerlendirmeler yapılmalıdır.

Eğer sol ventrikül sistolik fonksiyonu ve kalp kası hasarını gösteren kan belirteçleri normale dönerse, elektrokardiyogram (EKG) ve egzersiz stres testinde klinik olarak önemli ritim bozuklukları yoksa antrenman ve yarışmalara başlanabilir; ancak bu sporcular daha dikkatli izlenmelidir.

Spor Yaparken Dikkat Etmeniz Gerekenler

·       El hijyeni ve ekipman temizliği önemlidir. Kullanmadan önce ve sonra ekipmanın temizlenip dezenfekte edilmesi önemlidir.

·       Gözler, burun ve ağıza dokunmaktan kaçınarak açık havada veya iyi havalandırılan odalarda izole şekilde egzersiz yapılması uygun olacaktır.

·       Kişisel havlular kullanmalı, ortak musluklar ve su çeşmelerinin kullanımından kaçınılmalı ve kişisel su şişeleri kullanmalıdır.

·       Terlemenin aşırı olabileceği alanlarda spor yapmaktan kaçınılmalıdır.

Gruplar halinde egzersiz yapmak önerilmemektedir; mevcut sosyal mesafe kurallarına uymak çok önemlidir. Normalde 2 metre olan sosyal mesafe kuralı egzersiz yaparken de sağlanmalıdır

Bundan dolayı;

·       Yürüyüş yapılıyorsa 4-5 metre,

·       Koşu yapılıyorsa 10 metre,

·       Bisiklet sürülüyorsa 20 metre mesafe olması önerilmektedir.